برنج پیش از رسیدن به سفرهی مصرفکننده، مراحل مختلفی از فرآوری را طی میکند. در این فرایند معمولا دو اصطلاح «شلتوک» و «سبوس برنج» اغلب با یکدیگر اشتباه گرفته میشوند، در حالی که هر یک به بخش کاملاً متفاوتی از دانهی برنج اشاره دارند. شلتوک در واقع همان برنجی است که تازه از مزرعه برداشت شده و هنوز پوستهی سخت و خاردار خود را از دست نداده است؛ این پوسته بیرونی محافظ دانهی برنج در برابر آفات و رطوبت محسوب میشود و پیش از هرگونه فرآوری باید جدا گردد.
اما سبوس برنج، لایهی نازک و پرارزشی است که پس از جداسازی پوستهی شلتوک، در مرحلهی سفید کردن و پرداخت برنج قهوهای از سطح دانه کنده میشود و سرشار از فیبر، ویتامینها و روغنهای مفید است. به بیان ساده، شلتوک نقطهی آغاز فرآوری برنج و سبوس محصول جانبی ارزشمند مراحل پایانی آن است؛ شناخت این تفاوت برای درک بهتر فرآیند تولید برنج و کاربردهای گوناگون هر یک از این دو ماده اهمیت زیادی دارد.
ساختار دانه برنج
برنج یک از غلات مهم در سرتاسر دنیا محسوب میشود که بسیاری از افراد آن را به عنوان یک غذای اصلی در برنامه غذایی روزانه خود گنجانده اند. ده ها هزار نوع دانه برنج در سراسر دنیا وجود دارد که ساختار کلی همه دانه های برنج از این چهار قسمت اصلی تشکیل شده است:
- آندوسپرم: که میانی ترین لایه دانه برنج است که در واقع مغز برنج را تشکیل میدهد و قسمت اعظم آن نشاسته و کربوهیدرات میباشد.
- گیاهک یا جنین برنج: به این قسسمت جوانه برنج نیز گفته میشود زیرا جوانه ها برای بالا آمدن و سبز شدن از این قسمت تغذیه میکنند و سرشار از ویتامین و مواد مغذی میباشد.
- سبوس برنج: لایه ایست که روی آندوسپرم را پوشانده است و حاوی فیبر و آنتی اکسیدان ها فراوان میباشد.
- شلتوک یا پوست دانه برنج: این لایه خارجی ترین لایه است که حاوی فیبر و مواد مغذی فراوان میباشد و در فرآیند پوست گیری از دانه برنج جدا میشود.
شاید این سوال برای شما نیز پیش آمده باشد که سبوس و شلتوک برنج یکی بوده یا متفاوت میباشند، همانطور که در تصویر آمده است کاملا واضح میباشد که سبوس برنج پوسته داخلی و شلتوک پوسته خارجی دانه برنج میباشد که در فرآیند پوست گیری دانه برنج کامل، سبوس به صورت پودر نرم از آن جدا میشود در صورتیکه شلتوک به شکل پوسته های خشک و خشن از برنج جداسازی میگردد. شلتوک و سبوس هر دو به دلیل داشتن فیبر، مواد مغذی و آنتی اکسیدان ها برای سلامتی بسیار مفید اند اما متاسفانه هر دو در فرآیند پوست گیری و سفید کردن دانه های برنج از آن جدا میشوند. با بالا رفتن آگاهی مردم در مصرف این دو ماده ارزشمند امروزه از سبوس و شلتوک برنج به طرق مختلف استفاده میگردد. در فرآیند تولید برنج قهوه ای، بخشی از سبوس برنج بر روی دانه باقی میماند و به همین دلیل برنج قهوه ای از لحاظ ارزش تغذیه ای بسیار حائز اهمیت میباشد.
روش مصرف سبوس برنج
از آنجایی که سبوس برنج در کارخانجات به صورت پودری شکل بدست میاید میتوان آن را در تهیه انواع خورشت ها، سوپ، به همراه ماست، به عنوان ادویه در سرو سالاد و… استفاده نمود. همچنین میتوان از آن در تهیه انواع ماسک برای پوست نیز بکار برد تا از خواص زیاد آن برای پوست به خصوص جلوگیری از چین و چروک استفاده کرد.
روش مصرف شلتوک برنج
از آنجایی که شلتوک بافت خشک و خشن دارد نمیتوان به راحتی از آن در غذا های مختلف استفاده نمود. معمولا دمنوشی از شلتوک تهیه میکنند و از آن استفاده مینمایند. همچنین میتوانند از عصاره تهیه شده از شلتوک برای تهیه ماسک های پوست به کار برد و برای تقویت موی سر نیز نیم ساعت قبل از استحمام آن را بر روی پوست سر ریخته و ماساژ دهید تا جذب پوست گردد.
خواص سبوس و شلتوک برنج
هم سبوس و هم شلتوک برنج هر دو دارای خواص تغذیه ای تقریبا یکسان میباشند. از جمله سرشار از فیبر و املاح معدنی مانند کلسیم، پتاسیم، منیزیم، منگنز، روی، فسفر و آهن بوده و همچنین دارای ویتامین ها به ویژه ویتامین های گروه B شامل تیامین، ریبو فلاوین و نیاسین و همچنین ویتامین E میباشند که هر کدام از آنها نقش خاصی در بدن ایفا میکنند.
- با داشتن کلسیم و فسفر در استخوان سازی موثر بوده و از پوکی استخوان جلوگیری میکند.
- با داشتن پتاسیم، فشار خون را کنترل کرده و در جلوگیری از سکته های قلبی و مغزی موثر است.
- با داشتن منیزیم در کنار سایر عناصر در کنترل دیابت و قند خون موثر بوده و همچنین از بروز سردرد های میگرنی نیز جلوگیری میکند.
- با داشتن آهن در ساخت سلول های خونی و هموگلوبین مفید بوده و اکسیژن رسانی به بافت های بدن را بهبود میبخشد.
- با داشتن ویتامین های گروه B و ویتامین E باعث بهبود سوخت و ساز بدن شده و از بسیاری از بیماری ها در بدن جلوگیری میکند.
پیشنهاد خرید: برنج طارم محلی در وزن های 1 کیلو و 10 کیلویی در فروشگاه رویسا از بهترین شالیزارهای شمال کشور تهیه و عرضه شده است. میتوانید وارد لینک های زیر شوید:👇🏼
مطالب مرتبط:
سبوس برنج را چگونه مصرف کنیم؟
برنج کشت اول بخریم یا کشت دوم؟ کدام بهتر است؟
خواص برنج قهوه ای برای کاهش وزن
