زیره سبز گیاهی ست علفی، یکساله که ارتفاع آن به 15 تا 60 سانتی متر میرسد. این گیاه دارای ریشه بلند و باریک به رنگ سفید است و ساقه های آن به شکل انشعابات دوتایی و سه تایی تقسیم میشود. دانه های زیره سبز در انتهای این انشعابات رشد میکند. طول دانه های زیره سبز حدود 6 میلیمتر بوده که حالت بیضوی شکل دارد و در دو انتها باریک می شود. رنگ زیره سبز بر حسب واریته های مختلف از زرد تیره تا خرمایی مایل به سبز یا خاکستری میباشد که همه آنها را به اسم زیره سبز مینامند. زیره دانه ای معطر است که روی آن خط های برجسته طولی دارد. زیره سبز Cuminum cyminum هم به صورت پرورشی و هم خودرو در مناطق کوهستانی یافت میشود. در ایران پرورش زیره سبز انجام می شود و بیشترین کشت آن در دنیا به ترتیب در کشورهای هند، ایران، ازبکستان، تاجیکستان، ترکیه، مراکش، مصر، سوریه، مکزیک، شیلی و چین میباشد. این گیاه ارزشمند به دلیل دارا بودن جدول ارزش تغذیه ای بالا به عنوان ادویه در آشپزی و حتی پزشکی کاربردهای فراوانی دارد که در ادامه به خواص و فواید زیره سبز پرداخته میشود.
خواص زیره سبز
زیره سبز آنتی اکسیدان و ضد رادیکال آزاد
خواص آنتی اکسیدانی زیره سبز و نقش آن در از بین بردن رادیکال های آزاد به اثبات رسیده است. این خواص به دلیل وجود رنگ دانه ها و ترکیبات فلاوونوئیدی و پلی فنلی میباشد که در آن وجود دارد. امروزه مصرف مواد غذایی حاوی آنتی اکسیدان بسیار توصیه میشود زیرا مواد حاوی رادیکال های آزاد که به هر علتی وارد بدن میشود بسیار زیاد شده و باقی ماندن رادیکال های آزاد در بدن باعث از بین رفتن و مرگ سلول ها میشود و مصرف غذاهای حاوی آنتی اکسیدان تا حدود زیادی در از بین بردن رادیکال های آزاد و جلوگیری از تاثیرات سوء آن بسیار موثر میباشد.
نقش زیره سبز در کاهش وزن و لاغر شدن
نقش زیره در کاهش وزن امری انکار ناپذیر میباشد. تحقیقات متعددی در این زمینه این موضوع را به اثبات رسانده است. در سال 2014 تحقیقی از طرف کنگره ملی زیست شناسی و علوم طبیعی ایران انتشار یافته که در آن به موش های نر که با رژیم غذایی پرچرب دچار افزایش وزن شده بودند عصاره زیره داده شده و نتیجه آن کاهش چربی های دور شکم و کاهش وزن آنها بوده است. مصرف مداوم داروها و مکمل های کاهش دهنده وزن تاثیر مثبتی بر بدن نداشته و در دراز مدت اثرات سوئی به دنبال دارد که از نظر پزشکی توصیه نمیشود. غذاهای حاوی چاشنی زیره سبز کمک فراوانی در روند لاغری دارد. یکی از دلایل این خاصیت این است که زیره دارای ترکیباتی به نام فیتو استرول میباشد که بر کاهش کلسترول های بد موثر بوده و از آنجایی که کلسترول از اجزای تشکیل دهنده چربی ها .در بدن میباشد با تجزیه بافت چربی و از بین بردن کلسترول های بد در کاهش وزن نقش آفرینی میکند و همینطور تاثیر بسیار مثبتی بر سلامتی بدن دارد.
خواص ضد میکروبی زیره سبز
نقش ضد میکروبی زیره سبز در از بین بردن سویه های مختلف از باکتری و میکروب ها طی تحقیقاتی به اثبات رسیده است. در سال 2013 اثر ضد میکروبی اسانس زیره سبز بر باکتری باسیلوس سرئوس انجام شده و در آن غلظت های مختلفی از اسانس زیره سبز از طریق پخش و انتشار آن بر روی باکتری باسیلوس سرئوس مورد بررسی قرار گرفته است و نشان دهنده تاثیر بازدارندگی و مهار کنندگی آن از رشد این باکتری ها میباشد و استفاده از اسانس زیره سبز به عنوان یک ترکیب نگهدارنده در صنعت غذا را به اثبات رسانده است. این خاصیت ضد میکروبی و ضد قارچی زیره سبز در درمان بسیاری از عفونت ها و بیماری های گوارشی بسیار موثر است.
زیره سبز ضد سرطان
زیره سبز با داشتن آنتی اکسیدان هایی نظیر اوژنول و لیمونن علاوه بر از بین رادیکال های آزاد در بدن با افزایش سوخت و ساز بدن در از بین بردن تومورهای بدخیم و جلوگیری از ابتلا به سرطان بسیار موثر میباشد.
کمک به هضم غذا و جلوگیری از نفخ با زیره سبز
با خوردن غذاهای خوش عطر حاوی زیره سبز و چشیدن آن در دهان، بزاق زیادی در دهان ترشح میشود که هضم اولیه آن را به سرعت انجام میدهد. در ادامه نیز زیره سبز با داشتن ترکیبات موثر بر ترشح اسید و آنزیم در سایر نقاط بدن از جمله معده و روده اثر گذاشته و بر هضم غذا و بهبود عملکرد دستگاه گوارش اثر مثبت دارد. این خاصیت زیره سبز از تشکیل گاز در دستگاه گوارش و ایجاد نفخ شکمی جلوگیری میکند.
تقویت سیستم ایمنی با زیره سبز
زیره سبز دارای مقادیر زیادی از ویتامین C میباشد. این ریز مغذی که به آن آسکوربیک اسید نیز گفته میشود در بدن نقش های زیادی بر عهده دارد که مهمترین نقش آن تقویت سیستم ایمنی بدن در جلوگیری از بیماریهای عفونی میباشد و بسیاری از پزشکان مصرف مواد غذایی حاوی آن را در وعده های غذایی توصیه میکنند و حداقل یک بار استفاده از قرص های جوشان حاوی آن را اکثر افراد تجربه کرده اند. با مصرف زیره سبز نیاز بدن به این ویتامین تا حد زیادی بر طرف گردیده و به قوی شدن سیستم ایمنی کمک فراوانی میکند.
نقش زیره سبز در افزایش شیر مادران و جبران کم خونی قاعدگی
زیره سبز حاوی ترکیباتی نظیر آهن میباشد. آهن نقش های زیادی در بدن ایفا میکند خصوصا در مادران بعد از زایمان و دوران شیردهی کمبود آن عوارض جبران ناپذیر برای مادر و نوزاد به همراه دارد. جای دادن زیره سبز در وعده غذایی مادران شیرده این نیاز را تا حدود زیادی از بین برده و در کیفیت شیر مادر بسیار موثر است بنابراین توصیه میشود مادران شیرده از این ادویه ارزشمند حتما استفاده کنند.
زیره سبز و کمک به درمان آسم و برونشیت
زیره سبز دارای مواد ضد التهابی مثل تیموکینون است. این مواد تورم مجاری و انسداد راه های هوایی را کمتر کرده و با کاهش تورم و انسداد به بهبود آسم کمک میکند. از جمله دیگر فواید زیره سبز از بین برنده کلسترول بد خون و تنظیم چربی و فشار خون، کمک به بهبود بیماران دیابتی، تقویت کننده قوای جنسی و افزایش تولید اسپرم در مردان، ضد درد و بی حس کننده، عرق آور و ضد تشنج و کمک به درمان بیماری صرع، تقویت استخوان ها، کاهش پف و التهابات پوستی و جوانسازی پوست و… میباشد. همه این ها قسمتی از فواید گیاه ارزشمند زیره سبز میباشد که باعث شده تا از آن به شکل های مختلف از جمله چاشنی و ادویه، انواع دمنوش با زیره سبز، تهیه داروها و … استفاده فراوانی شود.
تفاوت زیره سبز و سیاه
زیره در واقع به دو نوع زیره سیاه و زیره سبز در بازار شناخته شده میباشد، تفاوت این دو اول از همه در رنگشان میباشد که رنگ زیره سبز روشن تر و دارای بوی ملایم تر میباشد در صورتی که زیره سیاه دارای رنگ تیره و بوی تندتر میباشد. همچنین از لحاظ شکل ظاهر نیز زیره سبز اندازه کوتاه تر اما حجیم تر نسبت به زیره سیاه دارد و زیره سیاه بلند تر و باریک تر است. از لحاظ طب سنتی زیره سیاه دارای طبیعتی بسیار گرم و خشک میباشد که در مقایسه با زیره سبز طبعیت گرم تری دارد.
زیره سبز در طب سنتی
زیره سبز بسیار گرم و خشک میباشد و علاوه بر عطر و طعم خوبی که دارد سرشار از خواص درمانی است و در طب سنتی مصارف بسیار دارد که در ذیل به آن اشاره شده است:
- خشک کننده بدن، دفع سکسکه بلغمی، مانع ترشی معده در بلغمی مزاج ها، اسهال بلغمی را دفع میکند، برای مادر و پدرها که مزاجشان بلغمی میشود عالیست،
- زیاد کننده شیرمادر، ازبین برنده میکروب های رحم و دستگاه مجاری ادراری
- شهوت دهنده شدید که پرورده اش با سرکه شهوت را صفر میکند
- برای صفراوی ها که دارای طبیعت گرم و خشک هستند مضر بوده و حالات صفراوی را تشدید میکند و فرد صفراوی نباید زیاد ادویه را که عموما طبیعت گرم و خشک دارد مصرف کند و مقدار کمتر از آن برای بدن کافی میباشد.
- رحم را خشک میکند و کسی که رحم خشک دارد فقط با مصلح مصرف کند.
- زیره برای رفع سوءهاضمه مفید است. مفید برای رفع گرفتگیهای دوران قاعدگی، مقوی بدن و لاغر کننده، باعث تقویت و گرم کردن معده میشود.
- دافع و از بین برنده کرم تنیا میباشد. مانع ایجاد بادهای اضافی در روده میشود. اسهال را درمان و باعث کاهش دردهای ناشی از قاعدگی است.
- دردهای رودهای را کاهش داده و خاصیت ضدعفونیکنندگی دارد و ضد کرم است.
- زیره شل کننده عضلات و ضد تشنج است و نیروبخش و مقوی است.
- زیره برای رفع دل درد کودکان شیرخوار (استفاده موضعی) مفید است.
جدول ارزش تغذیه ای زیره سبز
| اجزا تشکیل دهنده اصلی | مقدار |
|---|---|
| انرژی(کیلو کالری) | 375 |
| کربوهیدرات(گرم) | 44.65 |
| پروتئین(گرم) | 18.2 |
| چربی(گرم) | 22.16 |
| آب(گرم) | 7.94 |
| فیبر(گرم) | 11.22 |
| قند(گرم) | 2.42 |
| کلسترول(میلی گرم) | 0 |
مقدار اجزا تشکیل دهنده اصلی در 100 گرم زیره سبز
| نوع ویتامین | مقدار |
|---|---|
| ویتامین A(میکروگرم) | 66 |
| ویتامین D(میکروگرم) | 0 |
| ویتامین E(میلی گرم) | 3.42 |
| ویتامین K(میکروگرم) | 5.61 |
| ویتامین C(میلی گرم) | 7.82 |
| ویتامین B1/تیامین(میلی گرم) | 0.64 |
| ویتامین B2/ریبوفلاوین(میلی گرم) | 0.33 |
| ویتامین B3(میلی گرم) | 4.62 |
| ویتامین B4/کولین(میلی گرم) | 23.91 |
| ویتامین B5/اسید پانتوتنیک(میلی گرم) | 0 |
| ویتامین B6/پیریدوکسین(میلی گرم) | 0.46 |
| ویتامین B9/اسید فولیک(میکروگرم) | 9.8 |
| ویتامین B12/کوبالامین(میلی گرم) | 0 |
مقدار ویتامین در 100 گرم زیره سبز
مقدار مواد معدنی در 100 گرم زیره سبز
کاربرد و مصرف زیره سبز
زیره سبز را به صورت کامل و پودر نشده در تهیه بعضی از شیرینی جات، همراه با پخت برنج و… مصرف میکنند. همچنین پودر زیره سبز را به عنوان چاشنی در تهیه انواع سوپ ها، خورشت ها، کیک و شیرینی ها، مرینت کردن گوشت ها و… استفاده میکنند. عرق زیره سبز و روغن زیره سبز و اسانس زیره سبز نیز از دیگر فرآورده های آن میباشد که هر کدام بر حسب نیاز مورد مصرف قرار میگیرد. پودر زیره سبز میتواند به عنوان چاشنی و ادویه به تنهایی در تهیه انواع غذاها به کار رود و یا اینکه در ترکیب با سایر ادویه جات نیز کاربرد دارد. زیره سبز میتواند به عنوان ترکیب اصلی در ادویه جاتی نظیر ادویه کاری، ادویه پلویی، انواع ادویه های خورشتی و… وجود داشته باشد. همچنین از زیره سبز میتوانید به تنهایی یا به صورت ترکیب با سایر مواد در تهیه انواع دمنوش ها استفاده کنید.
امتحان کنید: طرز تهیه دمنوش ریزه با عسل و آبلیمو
موارد منع مصرف زیره سبز
پزشکان توصیه میکنند در مصرف زیره سبز زیاده روی نشود چراکه عوارض جانبی به همراه دارد:
- زیاده روی در مصرف زیره به دلیل طبع گرم آن ایجاد کهیر میکند.
- زیاده روی در مصرف زیره باعث افزایش ترشح تیروئید و در نتیجه لاغری و زردی رنگ چهره خواهد شد.
- زیره به دلیل طبع گرمی که دارد به خانمهای باردار توصیه نمیشود چراکه منجر به سقط جنین خواهد شد.
- خاصیت ضد نفخ زیره ممکن است باعث بروز آروغ و افزایش این عمل شود.
- مصرف بیش از اندازه زیره آسیب جدی به کبد و کلیه میزند.
- استفاده بیش از اندازه زیره منجر به مشکلات ذهنی، خواب آلودگی و حالت تهوع میشود
مطالب مرتبط:
طرز تهیه ادویه مخصوص همبرگر
چای ماسالا چه ترکیباتی دارد؟
